یکی از گردآورندگان کتاب دغدغه‌های فرهنگی مقام معظم رهبری و عضو تیم صهبا گفت: جریان روشنفکری بیمار، روشنفکری مذهبی و امتداد جریان روشنفکری بیمار از اهم دغدغه‌های فرهنگی ایشان است.

به گزارش خبرگزاری فارس، کتاب «دغدغه‌های فرهنگی» مقام معظم رهبری که گروه فرهنگی صهبا کار تدوین و انتشار آن را برعهده داشتند یکی از کتاب‌های ارزشمند و قابل توجهی است که ضرورت تفکر و تعمق بیشتر در این کتاب را روشن می‌کند. نویسندگان این کتاب را گنجی می‌دانند که نه از زیر خاک و آب و نه با کندن و زیر و رو کردن و رفتن به اعماق، بلکه آن را بر روی زمین یافته‌اند و معتقدند این گنج غبار گرفته بود و این غبار به علت گذرزمان و بی‌توجهی رهگذران روی این گنج نشسته بود، به همین علت در حد وسعشان غبار از آن گرفته‌اند و به دیگران عرضه کرده‌اند. به علت اهمیت این کتاب و ضرورت توجه به دغدغه‌های فرهنگی مقام معظم رهبری مصاحبه‌ای با یکی از نویسندگان یا به عبارت بهتر گردآورندگان کتاب ترتیب دادیم. محمد شیخ‌لر از گروه فرهنگی صهبا پاسخگوی سئوالات ما درباره کتاب دغدغه‌های فرهنگی رهبر انقلاب بود:
* فارس: چرا سراغ دغدغه‌های فرهنگی مقام معظم رهبری رفتید؟
* شیخ لر: در مقدمه کتاب ما دلایل نوشتن این کتاب را ذکر کردیم اما ماجرا از آنجا شروع شد که پنج سال پیش از نگارش این متن، در یک نشریه‌ عمومی مطلبی دیدیم از بیانات مقام معظم رهبری، تحت عنوان «دغدغه‌های فرهنگی» مطلبی که بسیار تأمل برانگیز و عجیب بود. با توکل و جست‌وجو، متن کامل آن بیانات را بدست آوردیم. کلامی که مسیر زندگی و سرنوشت ما را تغییر داد. پیرامون آن سخنرانی، همه‌ بیاناتی که در آن سال توسط ایشان ایراد شده بود، بررسی شد و قدم به قدم با همکاری تیمی در این کار پیش رفتیم و سرانجام این کتاب تدوین شد. البته توجه به این نکته هم ضروری است که باید علت خاصی باشد تا سراغ این موضوع نرویم. وقتی این همه ایشان روی مسائل فرهنگی تأکید کرده‌اند، چرا نباید سراغ این دغدغه‌ها رفت وقتی سخنان ایشان را می‌خوانیم متوجه حساسیت صحبت‌های ایشان در این امر می‌شویم اگر می‌خواستیم بی‌تفاوت باشیم باید دلایل خاص داشتیم.
* فارس: چه طور مراکز فرهنگی دیگر و افراد دیگر به این موضوع نپرداختند؟ کتاب دیگری در این موضوع در نیامده بود که شما سراغ این موضوع رفتید؟
شیخ لر: نمی‌دانم چرا سراغ این موضوع نرفتند باید از آن نهادها دلیلش را بپرسید.
* فارس: یک کاری هم سایت مقام معظم رهبری انجام می‌دهد که سخنان ایشان به صورت موضوعی دسته‌بندی می‌شود، این دو کار با هم همپوشانی ندارد؟
* شیخ لر: آن کاری که آنجا انجام می‌دهند روی موضوعات پراکنده است در هر موضوعی تا بیش از ۱۵ تا فیش استفاده می‌کنند ولی اینجا ۵۰۰ سخنرانی بررسی شده و ۸۰ سخنرانی در داخل کتاب آمده است. آنجا فیش‌ها کاملا مجزا از هم است و حالت یک تکه و پیوسته ندارد هدف‌های آنها هم با ما متفاوت است و بنابراین این دو همپوشانی وجود ندارد.
* فارس: دلیل اینکه از میان ۵۰۰ سخنرانی ۸۰ سخنرانی را انتخاب کردید چه بود؟
*شیخ لر: سخنرانی‌هایی که موضوع نزدیک‌تر بوده‌‌اند را انتخاب کرده‌ایم.
* فارس: این ۵۰۰ سخنرانی صرفا با موضوع دغدغه‌های فرهنگی بوده یا کلا شما ۵۰۰ سخنرانی را انتخاب و مطالعه کردید؟
* شیخ لر: ما ۵۰۰ سخنرانی را بررسی کردیم اما وقتی جست و جو می‌کنیم موضوعات فرهنگی ممکن است در خیلی از سخنرانی‌های ایشان باشد بعضی‌ها با تفصیل بیشتر یا کمتر. اگر یک موضوع در سخنرانی دیگری با تفصیل بیشتری پرداخته شده باشد و خود به خود آن سخنرانی که جزییات کمتری دارد، حذف می‌شود.
* فارس: سخنرانی‌ها به چه ترتیبی در کتاب آمده‌اند؟ ترتیب خاصی دارند؟ مثلا موضوعی یا تاریخی هستند؟
* شیخ لر: کتاب سیر محتوایی دارد و ما سیر مطالعاتی که ما بر پایه آن گذاشته‌ایم و بقیه سخنانی که می‌خواستیم به عنوان شرح به این سخنان اضافه شود، طبق همین سیر محتوایی می‌آید.
* فارس: پس شما یک سخنرانی را پایه قرار دادید و بعد آمدید میان این سخنرانی، سخنانی دیگر را اضافه کردید؟
* شیخ لر: بله. این کتاب به شیوه مزجی نوشته شده. مَزجی به معنای ترکیب و آمیختگی است و وقتی متن با شرح متن، به گونه‌ای در هم بیامیزند که متنی جدید به وجود بیاید، به اینگونه شرح، مزجی می‌گویند. کتاب‌های زیادی وجود دارند که به روش شرح مزجی نوشته شده‌اند. معروف‌ترین آن، کتاب شرح لمعه است. کتاب لمعه‌ی شهید اول از مشهورترین کتب فقهی شیعه است. این کتاب بخاطر محدودیت زمانی، ظرف مدت یک هفته در زندان نوشته شده و پس از شهادت او، شهید ثانی شرحی بر این کتاب می‌نویسد به روش مزجی که معروف است به شرح لمعه. او در میان کلمات و جمله‌های کتاب، کلمات و جملات خود را می‌نویسد و برای آنکه تفکیکی ایجاد کند بین متن اصلی و شرح آن، کلمات و جملات متن اصلی را داخل پرانتز می‌گذارد. شرح با متن اصلی ترکیب شده است اما با این حال خودش را به گونه‌ای تفکیک می‌کند تا خدشه‌ای به متن اصلی وارد نشود. یعنی یک کتاب یا سخنرانی برداشته می‌شود و این را شرح می‌دهند و این شرح داخل خود متن می‌رود و برای اینکه این متن قابل تفکیک باشد فونت تغییر می‌کند از راه‌هایی استفاده می‌کنند مثل اینکه سخنرانی اصلی پررنگ باشد و شرح‌ها پررنگ نباشد. اما این شرح است و متن را یک تکه می‌خوانید.
* فارس: چرا در این کتاب سخنرانی محوری را سخنرانی ایشان در سال ۷۳ قرار دادید؟ این سخنرانی چه ویژگی‌هایی نسبت به دیگر سخنرانی‌های ایشان درباره موضوعات فرهنگی دارد؟
* شیخ لر: این سخنرانی، محوری‌ترین، کامل‌ترین و جامع‌ترین سخنان مقام معظم رهبری درباره این موضوع بوده است و این پس از بررسی محتوای این ۵۰۰ سخنرانی به دست آمد و تیم ما به این نتیجه رسید که این سخنرانی محوری‌ترین سخنرانی است. در همین راستا همه کلمات کلیدی استفاده شده توسط معظم‌له، استخراج شد و در مورد بعضی کلمات تحقیق محتوایی انجام گرفت. تحقیق محتوایی همان شرح ترکیبی متن محوری را تشکیل می‌داد. برای شرح متن محوری، از بیانات خود ایشان استفاده شد. برای جمع‌آوری مطلب، به کتاب‌ها و سخنرانی‌های قدیمی نیز مراجعه شد. کتاب‌هایی را بررسی کردیم که به صورت پراکنده، بیاناتی از ایشان را در دوران‌های قبل رهبری و حتی قبل از انقلاب شامل می‌شد. در این کتاب‌ها بیاناتی زیبا و جذاب پیرامون همین موضوع یافت شد. نکته‌ای که وجود داشت، بازتاب زمان سخنرانی در ادبیات ایشان بود. برای رفع این مسئله، بیانات ایشان تقطیع، و جملات غیر مرتبط که ناظر به مسائل جزئی و زمان و مکان سخنرانی بود، حذف شد. البته اصلِ حفظِ ظاهرِ سند، رعایت شده است و متن صحبت محوری که تاریخ مشخصی دارد با قلم درشت‌تر و متونی که به عنوان شرح اضافه شده با قلم ریزتر و تاریخ هر سند نیز در پایان آن مشاهده می‌شود.
*فارس: نوشتن این کتاب به این صورت چه مزایایی برای مخاطب دارد؟
* شیخ لر: از مزیت‌هایش این است که افراد یک سیر محتوایی پی می‌گیرند خیلی از کتاب‌هایی که صحبت‌های ایشان کار میشود قطعه قطعه است و به هم پیوستگی ندارد نکته دیگر اینکه بعضی‌ها سخنان را برحسب پیوستگی تاریخی می‌گذراند و مقدمه و موخره بحث مشخص نمی‌شود. این جور طرح مسئله باعث می‌شود و آن نکاتی که درباره مسائل مختلف در سال‌های مختلف مطرح شده را پوشش می‌دهد و کسی که می‌خواست آن سخنرانی را بخواند باید فکر می‌کرد و مطالب مربوط به این تعداد سخنرانی را از سخنرانی‌ها استخراج می‌کرد. اگر ما هم سخنرانی‌ها را پشت سر هم و مجزا منتشر می‌کردیم به مخاطب با مطالبی مواجه می‌شد که شاید خیلی به آنها نیاز نداشت.
*فارس: این کتاب برای چه مخاطبی نوشته شده است؟ مخاطب عام دارد یا برای مخاطب خاص یا قشر فرهنگی نوشته شده است؟
* شیخ لر: مخاطب اولیه ما قشر مذهبی فرهنگی است اما مخاطب این کتاب مخاطب مذهبی غیر فرهنگی است یا افرادی که در حوزه فرهنگ کار می‌کنند و مذهبی هم نیستند می‌تواند از این کتاب استفاده کنند. محتوای این کار طوری است که همه را جذب کند اما هدف اصلی ما این گروه‌های مذهبی است که در حوزه فرهنگی کار می‌کنند.
* فارس: شما که یکی از گردآورندگان این کتاب بودید، در بررسی سخنان رهبر انقلاب و در حوزه فرهنگ به چه نتیجه‌ای رسیدید؟ اهم دغدغه‌های فرهنگی ایشان چیست؟
* شیخ لر: مهم‌ترین دغدغه‌های رهبری عنوان فصل‌هایی است که در کتاب آمده است که سر تیتر دغدغه‌های فرهنگی ایشان است.
یکی از این سر فصل‌ها انقلاب اسلامی فرهنگ است، در قسمت دیگر از تاریخ جریان روشنفکری ایران صحبت می‌کنند از رویش‌های انقلاب جریان روشنفکری مذهبی را نام می‌برند.
بعد از فصل اول که «طرح دغدغه» مطرح می‌شود، سه فصل به عنوان پیش نیازِ ادامه‌ بحث، آمده است. سه فصلِ «منشأ انقلاب اسلامی»، «فرهنگ و هنر ایران و انقلاب» و «جریان روشنفکریِ بیمار» در مجموع به شرح تاریخچه‌ جریان فرهنگی ایران بعد از ورود اسلام تا زمان پیروزی انقلاب می‌پردازد. همه‌ کسانی که با بیانات مقام معظم رهبری آشنا هستند می‌دانند که ایشان بیانات متعددی پیرامون انقلاب اسلامی داشته‌اند و از ابعاد مختلفی این موضوع را بررسی کرده‌اند. از میان بیش از پانصد سخنرانی، موردی انتخاب شد که به مقایسه‌ی انقلاب‌ها پرداخته و به ریشه و منشأ انقلاب می‌رسد. این سخنرانی اطلاعات جانبی به مخاطب می‌دهد.
فصل «جریان روشنفکری بیمار» به بحث سه جریان روشنفکری بعد از پیروزی انقلاب می‌پردازد. جریان روشنفکری بیمار، جریان روشنفکری مذهبی و امتداد جریان روشنفکری بیمار از اهم دغدغه‌های فرهنگی ایشان است. این فصل، ریشه‌های این جریان را بررسی کرده و اطلاعات لازم را پیرامون ارتباط این جریان با انقلاب اسلامی به مخاطب می‌دهد.
* فارس: چه مدت تدوین این کتاب طول کشید؟
*شیخ لر: تقریبا ۷ تا ۸ ماه تدوین تیمی این کار طول کشید.
انتهای گفت و گو